Ειδικό καθεστώς ισχύει για τη συνταξιοδότηση των ασφαλισμένων που καλύπτονται από τουλάχιστον δύο Ταμεία. Η εφαρμογή των διατάξεων της διαδοχικής ασφάλισης αποτελεί «κλειδί» για να ανοίξει η πόρτα εξόδου στη σύνταξη, ωστόσο χρειάζεται μεγάλη υπομονή μέχρι να εκδοθεί η… πολυπόθητη απόφαση.
Διαδοχική ονομάζεται η ασφάλιση που έχει διανυθεί σε περισσότερους από έναν φορείς κύριας ή επικουρικής ασφάλισης.
Το θεσμικό πλαίσιο της διαδοχικής αποτελείται από ένα πλέγμα διατάξεων με βάση το οποίο ο ασφαλισμένος μπορεί να κάνει χρήση του χρόνου ασφάλισής του ακόμη κι αν αυτός έχει διανυθεί σε περισσότερους από έναν φορείς. Ετσι, με βάση το εν λόγω πλαίσιο, ο χρόνος για τον οποίο υφίσταται ασφάλιση, από την άποψη θεμελίωσης δικαιώματος και πλήρωσης προϋποθέσεων συνταξιοδότησης, αντιμετωπίζεται ενιαία σαν να έχει διανυθεί στον φορέα που θα κληθεί να απονείμει τη συνταξιοδοτική παροχή.
Αντιθέτως, όταν υπάρχει χρόνος που έχει διανυθεί ταυτόχρονα κατά το ίδιο χρονικό διάστημα σε περισσότερους από έναν φορείς, τότε έχουμε τη λεγόμενη παράλληλη ασφάλιση. Ο χρόνος της παράλληλης ασφάλισης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί διαδοχικά, παρά μόνο για αυτοτελή συνταξιοδότηση από τον φορέα στον οποίο έχει πραγματοποιηθεί.
Οι σχετικές διατάξεις της διαδοχικής εφαρμόζονται μόνο μεταξύ ομοειδών φορέων. Δηλαδή, μεταξύ Ταμείων κύριας ασφάλισης (συμπεριλαμβανομένου και του δημοσίου), μεταξύ επικουρικών, μεταξύ ταμείων πρόνοιας και μεταξύ φορέων υγειονομικής περίθαλψης. Ωστόσο, δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις αυτές μεταξύ φορέα κύριας ασφάλισης με επικουρικό ταμείο ή μεταξύ επικουρικού και ταμείου πρόνοιας.
Ειδικά σε ό,τι αφορά το Δημόσιο (κύρια σύνταξη), οι διατάξεις της διαδοχικής ασφάλισης εφαρμόζονται μόνο για όσους έχουν προσληφθεί μετά την 1η Ιανουαρίου 1983.
Για τους μέχρι την 31 Δεκεμβρίου 1982 προσληφθέντες συνεχίζουν να ισχύουν οι διατάξεις για αναγνώριση του χρόνου με εξαγορά. Εδώ πρέπει να επισημανθεί πως η εφαρμογή των διατάξεων της διαδοχικής δεν είναι υποχρεωτική για τον ασφαλισμένο.
Στις περισσότερες, βέβαια, περιπτώσεις ο εργαζόμενος δεν έχει άλλη επιλογή από το να ζητήσει να συνυπολογιστεί ο χρόνος διαδοχικής ασφάλισης, καθώς μόνο με την αθροιστική χρήση του χρόνου μπορεί να εξασφαλίσει τη θεμελίωση και την ενεργοποίηση του συνταξιοδοτικού του δικαιώματος. Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις που ο εργαζόμενος μπορεί να αξιοποιήσει ξεχωριστά τον χρόνο ασφάλισης σε κάθε Ταμείο.
Αυτό συμβαίνει όταν με τους χρόνους αυτούς ιδωμένους χωριστά θεμελιώνεται αυτοτελές δικαίωμα από το κάθε Ταμείο. Δηλαδή, στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος δικαιούται σύνταξη μόνο με τον χρόνο ασφάλισης που έχει πραγματοποιήσει σε κάθε φορέα ξεχωριστά, μπορεί να συνταξιοδοτηθεί από τους φορείς αυτούς αυτοτελώς χωρίς την εφαρμογή των διατάξεων που ισχύουν για τη διαδοχική.
Πότε συμφέρει η αλλαγή του ασφαλιστικού ταμείου.
Στην περίπτωση που ο ασφαλισμένος έχει υπαχθεί σε περισσότερους από έναν φορείς, μπορεί με κατάλληλες ενέργειες να συνταξιοδοτηθεί από το Ταμείο που θα επιλέξει. Αυτό στην περίπτωση που ασφαλιστεί σε αυτόν για 500 ημέρες και έχει τουλάχιστον συνολικά 1.500 ή 1.000 στο σύνολο και από αυτές τις τελευταίες 300.
Η αλλαγή φορέα όμως συμφέρει μόνο στην περίπτωση που θα οδηγήσει σε ταχύτερη συνταξιοδότηση έτσι ώστε να υφίσταται και σχετικό όφελος. Οταν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου ασφάλισης έχει διανυθεί σε έναν φορέα, τότε δεν συμφέρει η αλλαγή.
Ετσι, ασφαλισμένος 55 ετών σήμερα έχει διανύσει 20 έτη στο ΙΚΑ και τα τελευταία 12 στον ΟΑΕΕ.
Ο εν λόγω ασφαλισμένος συμφέρει να εξαγοράσει 4 πλασματικά έτη και να αλλάξει τον φορέα του για να συνταξιοδοτηθεί στα 58 από το ΙΚΑ.
Αντίθετα, ασφαλισμένος 55 ετών έχει διανύσει 5 έτη στο ΙΚΑ και 27 τελευταία στον ΟΑΕΕ. Ο εν λόγω ασφαλισμένος συμφέρει να εξαγοράσει 4 πλασματικά έτη και να συνταξιοδοτηθεί στα 60 από τον ΟΑΕΕ.
Μεγάλος χρόνος αναμονής για την έκδοση απόφασης.
Γερά νεύρα πρέπει να έχουν οι ασφαλισμένοι που καλύπτονται από τουλάχιστον δύο Ταμεία, καθώς παρατηρούνται σημαντικές καθυστερήσεις στην έκδοση της συνταξιοδοτικής απόφασης. Υπάρχουν περιπτώσεις που ο χρόνος αναμονής μπορεί να φτάσει και τα δύο έτη (π.χ. ΝΑΤ).
Στο ΙΚΑ, που είναι ο συνήθης συμμετέχων φορέας, η καθυστέρηση είναι σήμερα 14 μήνες, ενώ στον ΟΑΕΕ περίπου 8 μήνες.
Ο ασφαλισμένος που επιθυμεί να συντομεύσει το χρονικό διάστημα έκδοσης της απόφασης θα πρέπει πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης να επιδιώξει την έκδοση βεβαίωσης χρόνου ασφάλισης από τον οικείο φορέα, ώστε να αποδεικνύεται ο χρόνος ασφάλισής του σε αυτόν.
Στις περιπτώσεις του ΙΚΑ πλέον είναι σημαντικό να αποφευχθεί η κεντρική υπηρεσία ανακεφαλαίωσης και να επιλέγεται το ΙΚΑ της περιοχής του ασφαλισμένου.
Από ποιον φορέα χορηγείται η σύνταξη.
Για να είναι το τελευταίο Ταμείο αυτό το οποίο θα χορηγήσει τη σύνταξη, θα πρέπει ο ασφαλισμένος να έχει συμπληρώσει σε αυτό 1.500 ημέρες ασφάλισης, από τις οποίες 500 ημέρες μέσα στην τελευταία πενταετία
Με βάση τις διατάξεις της διαδοχικής, οι φορείς στους οποίους έχει υπαχθεί ο ασφαλισμένος χωρίζονται στον απονέμοντα φορέα και τους συμμετέχοντες φορείς.
Απονέμων φορέας είναι το Ταμείο που με βάση τη νομοθεσία κρίνεται αρμόδιο και τελικά χορηγεί τη σύνταξη. Η σύνταξη υπολογίζεται στο σύνολό της από τον απονέμοντα φορέα με συμμετοχή τμηματικών ποσών των συμμετεχόντων.
Συμμετέχων φορέας λέγεται το Ταμείο στο οποίο έχει ασφαλιστεί ο εργαζόμενος αλλά δεν είναι, με βάση τη νομοθεσία, το αρμόδιο για τη χορήγηση της σύνταξης. Συμμετέχει στη δαπάνη για τη χορήγηση της σύνταξης από τον απονέμοντα φορέα.
Εδώ πρέπει να σημειωθεί πως το Ταμείο που θα δώσει τη σύνταξη στον ασφαλισμένο δεν είναι πάντοτε το τελευταίο. Για να είναι το τελευταίο Ταμείο αυτό το οποίο θα χορηγήσει τη σύνταξη, θα πρέπει ο ασφαλισμένος να έχει συμπληρώσει σε αυτό 1.500 ημέρες ασφάλισης, από τις οποίες 500 ημέρες μέσα στην τελευταία πενταετία πριν από την υποβολή της αίτησης ή τη διακοπή της ασφάλισης.
Εφόσον δεν υπάρχει η προϋπόθεση αυτή, η δυνατότητα συνταξιοδότησης εξετάζεται από τους άλλους φορείς στους οποίους έχει ασφαλιστεί ο εργαζόμενος, με πρώτο εκείνον στο οποίο έχει τον περισσότερο χρόνο ασφάλισης (εξαιρουμένου του τελευταίου φορέα).
Η διαδικασία.
Ο κάθε φορέας, λοιπόν, εξετάζει με βάση τη νομοθεσία του το αίτημα και εφόσον ο εργαζόμενος συμπληρώνει τις προϋποθέσεις του, ο φορέας αυτός καθίσταται απονέμων, δηλαδή αναλαμβάνει την υποχρέωση για τη χορήγηση της σύνταξης. Εάν κανένας από τους άλλους φορείς δεν μπορεί να χορηγήσει σύνταξη με βάση τη νομοθεσία του, τότε ο τελευταίος φορέας χορηγεί τη σύνταξη με τουλάχιστον 1.000 ημέρες στην ασφάλισή του, εκ των οποίων 300 την τελευταία πενταετία.
Βέβαια, η χορήγηση της σύνταξης προϋποθέτει ο εργαζόμενος να έχει συμπληρώσει τις προβλεπόμενες λοιπές προϋποθέσεις του απονέμοντα φορέα (όριο ηλικίας και έτη ασφάλισης).
Η θεμελίωση του δικαιώματος.
Τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα θεμελιώνονται με κανονική χρήση των χρόνων που έχουν διανυθεί με τις διατάξεις της διαδοχικής ασφάλισης. Ο χρόνος ασφάλισης από την άποψη της θεμελίωσης αντιμετωπίζεται σαν να έχει διανυθεί εξ ολοκλήρου στον τελευταίο φορέα.
Ο χρόνος που διανύθηκε στην ασφάλιση δεν υπολογίζεται για θεμελίωση στις εξής περιπτώσεις:
Όταν έχουν για τον χρόνο αυτό επιστραφεί οι εισφορές.
Όταν έχει χορηγηθεί για τον συγκεκριμένο χρόνο εφάπαξ παροχή.
Όταν υπάρχει παράλληλη ασφάλιση οπότε υπολογίζεται ο χρόνος μόνο του ενός Ταμείου.
Όταν έχει χορηγηθεί σύνταξη για τον χρόνο αυτό η οποία εξακολουθεί να καταβάλλεται.
Όταν δεν έχουν καταβληθεί οι ασφαλιστικές εισφορές.
