Υγ & Ασφάλεια στα Νοσοκομεία: Αντινεοπλασματικά – κυτταροστατικά φάρμακα

Η χρήση των αντινεοπλασματικών ή κυτταροστατικών φαρμάκων επεκτείνεται σε μη κακοήθεις ρευματολογικές και ανοσολογικές παθήσεις, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι να εκτίθενται, όπως το προσωπικό των ογκολογικών και ρευματολογικών κλινικών, οι φαρμακοποιοί και οι βοηθοί τους, νοσηλευτές και γιατροί, βοηθητικό προσωπικό των τμημάτων διαχείρισης και το προσωπικό καθαριότητας. Οι επιδράσεις στην υγεία των εργαζομένων περιλαμβάνει την καρκινογένεση (κυρίως λευχαιμία) και άλλες τοξικές επιδράσεις στο μυελό, τους νεφρούς, το ήπαρ, το νευρικό, διαταραχές της ανάπτυξης και της αναπαραγωγής κ.ά. (Πίνακας 3).

 Αν και οι περισσότερες από αυτές τις επιδράσεις έχουν περιγραφεί σε ασθενείς, η πιθανότητα να αναπτυχτούν σε εργαζόμενους είναι εύλογη -αν και μικρή- και πρέπει να ελέγχεται. Σε όλες τις φάσεις προετοιμασίας και χορήγησης των φαρμάκων μπορεί να υπάρχει έκθεση μέσω εισπνοής ή/και διαδερμικά. Ενώ τα επίπεδα των αντινεοπλασματικών στον αέρα είναι συνήθως μη ανιχνεύσιμα, σχεδόν όλες οι μετρήσεις σε χώρους διαχείρισης των φαρμάκων (δάπεδα, αποθηκευτικούς χώρους, καθίσματα, πάγκους εργασίας κ.λπ.) κατέγραψαν ανιχνεύσιμες συγκεντρώσεις. Η συχνή και παρατεταμένη διαχείριση των φαρμάκων και οι κακές εργασιακές πρακτικές αποτελούν τους σημαντικότερους παράγοντες για την εμφάνιση επιπτώσεων στην υγεία των εργαζομένων.
Για τα αντινεοπλασματικά δεν έχουν θεσμοθετηθεί επιτρεπτά όρια έκθεσης και δείκτες βιολογικής έκθεσης. Πολλές μελέτες έδειξαν την παρουσία κυτταροστατικών ουσιών στα ούρα ιατρών, νοσηλευτών και φαρμακοποιών που χειρίζονταν τέτοιες ουσίες. Αξιοσημείωτο είναι ότι αντι¬νεοπλασματικά ανιχνεύθηκαν και στα ούρα εργαζομένων που δεν διαχειρίζονταν άμεσα τα φάρμακα αλλά ενδεχομένως εκτέθηκαν διαμέσου εισπνοής αερολυμάτων ή δευτερογενώς από τη μόλυνση επιφανειών εργασίας, ιματισμού ή περιεκτών φαρμάκων.
Η προετοιμασία των φαρμάκων αυτών πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένο προσωπικό, σε ειδικό θάλαμο ασφαλείας (νοηματικής ροής με φίλτρο ΗΕΡΑ), να χρησιμοποιούνται τα ενδεικνυόμενα μέσα προστασίας (γάντια λάτεξ, φόρμες μιας χρήσης, γυαλιά) και να τηρούνται οι κανόνες υγιεινής (πλύσιμο χεριών πριν και μετά από κάθε εργασία με χημειοθεραπευτικά). Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται ώστε να μη γίνεται διασπορά των φαρμάκων (σταγονιδίων ή αερολυμάτων) κατά την προετοιμασία, τη μεταφορά, τη χορήγηση κα την απόρριψη των φαρμάκων.

Πίνακας 3 Τοξικότητακυτταροτοξικών

– Πηγή: ΕΛΙΝΥΑΕ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ. ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ Έκδοση 2007)